تبلیغات
حج - مناسك عمره و حج

حج

شنبه 2 دی 1391

مناسك عمره و حج

نویسنده: ن غ   

بخش دوّم : مناسك عمره و حج


139


جلسه اول :

آمادگی برای سفر

سفر به مكه مكرمه برای عمره و حج اهمیت بسیار زیادی دارد كه بدون آمادگی لازم اقدام به آن شایسته نیست . آمادگی و توانایی مالی و بدنی و باز بودن راه جزو شرایط شرعی و استطاعت لازم برای این سفر است . افزون بر آن ، شناخت وظایفی كه باید به آن عمل كنند و محرماتی كه از آن بپرهیزند و معرفتی كه پیدا كنند و كمالی كه به دست آورند نیز لازم است . گذشته از این امور برخی از آمادگی ها كه جنبه فقهی و شرعی دارد و پیش از سفر باید به آنها اقدام كرد ، در این مقال آورده می شود .

1 ـ لوازم مورد نیاز برای احرام

* لباس احرام

تهیه لباس احرام بهویژه برای كسانی كه در بدو ورود برای اعمال به میقات می روند یا به اصطلاح « مدینه بعد » هستند ، از جمله اموری است كه پیش از سفر باید اقدام كرد . در این امر ، هرچند وظیفه مردان و زنان با هم تفاوت دارد ، ولی


140


شرایط عمومی لباس احرام برای هردو گروه داشتن شرایط لباس نماز است ،
یعنی همان ویژگی ها كه لباس نماز دارد ، لباس احرام نیز باید داشته باشد ؛ یعنی : مباح باشد ، پاك باشد ، از اجزاء مردار و حیوان حرام گوشت نباشد ، به مقدار لازم بدن را بپوشاند ، نازك و بدن نما نباشد و . . .

علاوه بر این شرایط ، لباس احرام مردان نباید دوخته باشد ، حتی به شكل لباس های معمولی نیز نباشد ، بلكه به صورت دو تكه پارچه ندوخته یا حوله است كه یكی را به كمر می بندند و دیگری را بر دوش می افكنند .

چون در حال احرام ، استفاده از هرگونه عطر و بوی خوش حرام است ، لباس احرام نیز نباید خوشبو باشد ، لذا پیش از سفر این لباس را جایی كه معطر است نگذارند تا هنگام احرام بوی خوش نداشته باشد .

* دمپایی و كفش بانوان

مردان در حال احرام نباید كفش بپوشند ، بلكه پوشیدن هرچیزی كه تمام روی پا را بگیرد جایز نیست ، لذا برای حال احرام باید دمپایی مناسبی كه تمام روی پا را نمی پوشاند تهیه كنند و این نیز چون در حال احرام پوشیده می شود ، باید برخی از شرایط لباس احرام را داشته باشد ، یعنی پاك و مباح باشد و از چرم حیوان حرام گوشت یا مردار تهیه نشده باشد .

كفش بانوان در حال احرام نیز باید این شرایط را داشته باشد .

* همیان

همیان ، كمربند پهنی است كه مردان در حال احرام بر كمر می بندند ، كه برای نگه داشتن حوله احرامی و نگهداری پول و لوازم دیگر از آن استفاده می شود . دوخته بودن همیان ، حتی برای مردان اشكال ندارد .


141


* لوازم متفرقه

داشتن ناخن گیر یا قیچی برای تقصیر ، تسبیح برای گفتن ذكر ( چون در بسیاری از اعمال عمره و حج اذكار مكرّر وجود دارد ) و نیز كتاب مختصر مناسك و دعا نیز مناسب است .

2 ـ تصحیح نماز

هرچند نماز را همیشه باید صحیح خواند و تصحیح نماز از وظایف همیشگی نمازگزار است ، ولی از آن جا كه در مجموعه اعمال عمره و حج سه نماز واجب وجود دارد و این نمازها نیز مانند سایر نمازهای واجب دارای اهمیت زیادی است ، افزون بر این كه غلط خواندن آنها ممكن است موجب بطلان اعمال عمره و حج بشود و پیامدهایی نیز به دنبال خواهد داشت ، بنابراین ضرورت تصحیح نماز پیش از سفر دوچندان خواهد بود . لذا بر زائران عزیز لازم است كه نماز خود را بر عالم محل ، یا روحانی كاروان عرضه كنند و چنان چه اشكالی داشت ، برطرف گردد .

نمازهای واجب این سفر عبارتند از :

ـ نماز طواف عمره تمتع ؛

ـ نماز طواف حج ؛

ـ نماز طواف نساء ؛

و چنان چه عمره مفرده نیز به جا آورد ، آن هم دو نماز دارد ؛ یكی نماز طواف عمره مفرده و دوم نماز طواف نساء .


142


3 ـ حسابرسی اموال

همان گونه كه پیشتر گفته شد ، لباس احرام باید مباح باشد و قربانی نیز این چنین است ، بلكه هرچه در این سفر خرج می شود از مال حلال باشد ، هرچند زائران خانه خدا ، به طور غالب افراد تلاش گری هستند و با كار و دریافت مزد حلال و پس انداز مازاد بر مخارج سال برای این سفر ثبت نام كرده اند و هرگز مالی كه غصبی باشد ندارند ، ولی گاهی براثر برخی كوتاهی ها وجوه شرعی واجب مثل خمس و زكات را نپرداخته اند كه لازم است پیش از سفر به این امر مهم توجه داشته باشند و چنان چه تاكنون حسابرسی اموال نداشته اند با مراجعه به دفتر مرجع تقلید خود یا نماینده وی یا لااقل به روحانی كاروان مراجعه و نسبت به این مسأله اقدام كنند و چنان چه چیزی باعث خمس یا زكات یا سایر وجوه شرعی بدهكار شدند بپردازند و با خیالی آسوده به این سفر اقدام كنند . و چنان چه بدهی آنها زیاد باشد ، كه اكنون قدرت پرداخت همه آن را نداشته باشند ، می توانند مهلت بگیرند و در آینده بپردازند .

یادآوری می شود كسانی كه حساب خمس دارند و از درآمد بین سال پول ثبت نامی را پرداخته اند ، به فتوای بسیاری از مراجع معظم تقلید ، پول ثبت نامی نیز مشمول خمس است .

4 ـ شرایط استطاعت

یكی از سؤالات مهم درباره حج ، آن است كه برچه كسانی حج واجب است و یكی از مسائل مهم در این اعمال ، نیت است . برای روشن شدن پاسخ این دو سؤال بحث استطاعت باید تبیین شود ، یعنی اگر شرایط استطاعت موجود باشد ، حج بر آنها واجب است و باید به نیت حج واجب یا « حجة الاسلام » به جا آورند


143


وچنان چه آن شرایط موجود نباشد ، واجب نیست و به نیت مستحب به جا می آورند و می توانند به نیابت دیگری انجام دهند .

اقسام استطاعت

ـ مالی

ـ بدنی ( صحت و توانایی )

ـ طریقی ( باز بودن و امنیت راه )

ـ زمانی ( داشتن وقت كافی )

استطاعت مالی نیز به امور ذیل حاصل می شود :

ـ داشتن مخارج حج ( رفت و برگشت و مخارج دیگر )

ـ داشتن ضروریات زندگی ، مانند خانه مسكونی ، وسیله سواری ، لوازم منزل ، پوشاك ، ابزار و سایر نیازمندی ها

ـ داشتن شغل یا ملك یا راه درآمد دیگری كه پس از برگشت مجبور نشود به سختی زندگی كند .

5 ـ نیابت

مسائل مربوط به نیابت پیش از سفر باید مراعات شود ، چون كسی كه شرایط نداشته باشد ، از آغاز نمی تواند و نباید نیابت دیگری را در عمره و حج بپذیرد .

شرایط نیابت

ـ حج واجب برعهده نایب نباشد ؛

ـ عذری از انجام اعمال عمره و حج نداشته باشد ، مثلاً نمازش غلط نباشد به طوری كه نتواند تصحیح كند ؛

ـ با مناسك حج آشنایی داشته باشد .


144


جلسه دوم :

عمره و حج تمتع

1 ـ معنای حج و عمره

حج به معنای قصد و عمره به معنای زیارت است ، ولی در اصطلاح فقه ، بجای آوردن اعمال خاصی در مكه و اطراف آن است كه در جلسات آینده تفصیل آنها خواهد آمد .

2 ـ چرا حج تمتّع به این نام نامیده می شود ؟

حج تمتع نوعی از حج است كه وظیفه افراد بیرون از مكه كه از فاصله 16 فرسخ یا بیشتر می آیند می باشد و علت نامگذاری آن این است كه تمتع به معنای لذت بردن ، بهره مند شدن است و چون در این نوع از عمره و حج در مدتی كه انسان از احرام عمره خارج می شود تا زمانی كه بار دیگر برای حج محرم می شود كارهایی كه به سبب احرام حرام شده بود از جمله زن و مرد بر یكدیگر حلال می شود .


145


3 ـ فهرست اعمال عمره و حج

آن چه زائران ایرانی و كسانی كه از بیرون مكّه می آیند در ماه های حج انجام می دهند دو بخش است :

ـ عمره تمتع

ـ حج تمتع

فهرست اعمال عمره تمتع بدین شرح است :

ـ احرام ؛ در میقات ؛ مثلاً مسجد شجره یا جحفه

ـ طواف ؛ در مسجدالحرام به دور كعبه

ـ نماز طواف ؛ دو ركعت ، در مسجدالحرام ، پشت مقام ابراهیم

ـ سعی ؛ بین صفا و مروه ، پیمودن هفت مرتبه فاصله بین صفا و مروه

ـ تقصیر ؛ كوتاه كردن قدری از مو و ناخن

4 ـ فهرست اعمال حج تمتّع

ـ احرام ؛ در شهر مكه ، پیش از ظهر روز نهم ذی حجه

ـ وقوف در عرفات ؛ از ظهر روز نهم ذی حجه تا مغرب آن روز

ـ وقوف در مشعرالحرام ؛ شب عید قربان ( دهم ذی حجه )

ـ رمی جمره عقبه ؛ سنگ زدن به آخرین جمره در منا ، روز عید قربان

ـ قربانی ؛ ذبح یك گوسفند یا گاو یا شتر در روز عید قربان

ـ حلق ( تراشیدن سر ) یا تقصیر ، در روز عید قربان در مِنا

ـ بیتوته ؛ ماندن شب های یازدهم و دوازدهم ذی حجه در مِنا

ـ طواف حج ؛ هفت دور طواف كعبه به نیت طواف حج

ـ نماز طواف حج ؛ دو ركعت نماز پشت مقام ابراهیم ، پس از طواف


146


ـ سعی ؛ هفت شوط سعی بین صفا و مروه

ـ طواف نساء ؛ هفت دور طواف به گرد كعبه به نیت طواف نساء

ـ نماز طواف نساء ؛ دو ركعت نماز پشت مقام ابراهیم به نیت نماز طواف نساء

این فهرست اعمالی بود كه زائران بیت الله الحرام به عنوان اعمال عمره تمتّع و حج تمتّع بجا می آورند كه هریك احكام و آداب خاص دارد كه در درس های آینده خواهد آمد .

یادآوری این نكته لازم است كه این اعمال دشوار نیست ، ولی دقیق است و چنان چه احكام و مناسك آن به دقت فرا گرفته شود به راحتی می توان به آنها عمل كرد ؛ إن شاءالله .


147


جلسه سوم :

احرام عمره تمتّع

اولین عمل از اعمال عمره و حج ، احرام است . احرام ، مستحبات و واجباتی دارد كه در این بخش به طور اختصار به آنها می پردازیم .

1 ـ پیش از احرام

مستحبات :

ـ از اول ماه ذی القعده و اگر از این تاریخ نتوانست ، از اول ذی الحجه ، موی سر و صورتش را كوتاه نكند .

ـ پیش از احرام بدن خود را پاكیزه كند و ناخن و شارب خود را بگیرد .

ـ پیش از احرام در میقات غسل كند .

یادآوری : چنان چه نتواند در میقات غسل كند یا خوف آن داشته باشد كه در آن جا نتواند غسل كند ، می تواند ، پیش از میقات ، مثلاً در مدینه غسل كند .

2 ـ هنگام احرام ( واجبات ، مستحبات )

واجبات احرام

ـ پوشیدن لباس احرام


148


ـ نیت ( محرم می شوم به احرام عمره تمتّع قربة إلی الله )

ـ لبیك ، لبیك اللهم لبیك ، لبیك لا شریك لك لبیك ، إن الحمد والنعمة لك والملك ، لا شریك لك لبیك .

مستحبات هنگام احرام

در صورت امكان پس از نماز ظهر محرم شود و اگر ممكن نبود ، پس از نماز واجب دیگر ، مثلاً نماز مغرب یا عشاء و اگر آن هم ممكن نبود ، پس از شش یا دو ركعت نماز مستحب احرام و نیز دعاهایی وارد شده كه اگر بتواند بخواند خوب است .

3 ـ مكان احرام

مكان احرام عمره تمتّع میقات است ، و میقات مكانی است كه برای احرام معین شده كه عبارت است از : مسجد شجره ، جُحفه ، وادی عقیق ( ذات عرق ) ، قرن المنازل و یَلملم .

كسانی كه از مسیر مدینه به مكه می روند باید در مسجد شجره كه بیرون مدینه و در منطقه ذوالحُلیفه است محرم شوند و به فتوای اكثر مراجع تقلید ، باید داخل مسجد محرم شوند ، ولی در سایر میقات ها هرچند مسجدی ساخته باشند رفتن داخل مسجد و محرم شدن در آن لازم نیست ، بلكه در بیرون مسجد هم در منطقه ای كه میقات است اشكال ندارد .

4 ـ محرمات احرام

انسان ، پس از پوشیدن لباس احرام و نیت و گفتن لبیك مُحرم است و باید تا پایان اعمال عمره از كارهایی كه بر محرم حرام است پرهیز كند .


149


مجموع كارهایی كه بر محرم حرام است ، بیست و چهارتاست ، ولی بسیاری از آن ها مورد ابتلاء نیست كه در این جا به برخی از موارد مورد ابتلاء اشاره می شود .

* محرمات مشترك بین مردان و زنان كه بر هر دو گروه حرام است :

ـ استعمال عطریات و بوی خوش

ـ نگاه در آینه

ـ ناخن گرفتن

ـ زدودن مو از بدن

ـ كندن یا كشیدن دندان

ـ روغن مالیدن به بدن

ـ بیرون آوردن خون از بدن ، مثلاً زخم كردن آن

ـ قسم خوردن به الله

ـ فخرفروشی به دیگران

ـ كندن درخت و گیاه منطقه حرم

ـ زن و شوهر نیز در حال احرام بر یكدیگر حرامند

* محرمات مخصوص مردان

ـ پوشیدن لباس دوخته

ـ پوشیدن چیزی كه تمام روی پا را بگیرد ؛ مثل كفش و جوراب

ـ پوشاندن سر

ـ در حال حركت سایه بان بالای سر داشتن ، مثل گرفتن چتر روی سر یا در ماشین سقف دار سوار شدن


150


* محرمات مخصوص بانوان

ـ پوشیدن صورت با روبند و امثال آن

ـ پوشیدن زیور برای زینت ؛ زیورآلاتی كه قبلاً بر تن داشته لازم نیست بیرون آورد

گره زدن و سنجاق زدن به لباس احرام

مردان برای آن كه لباس احرام از دوششان نیفتد ، می توانند قسمتی از آن را بر قسمتی دیگر بگذارند و با گذاشتن سنگ یا چیز دیگر و انداختن كِش به دور آن ، لباس احرام را نگه دارند و به فتوای برخی از فقهاء سنجاق زدن و گره زدن آن نیز اشكال ندارد .


151


جلسه چهارم :

طواف عمره تمتع ( 1 )

پس از احرام و ورود به شهر مكه زائران باید هفت دور طواف كعبه بجای آورند كه یكی از مهم ترین اعمال عمره و حج است ، طواف دارای شرایط و واجباتی است كه در این بخش به آنها اشاره می شود .

1 ـ شرایط طواف كننده

* طهارت بدن و لباس

طواف از جهات مختلف ، همچون نماز است ؛ از جمله این كه طواف كننده باید بدن و لباسش پاك باشد ، افزون بر این كه ، لباسی كه بر تن دارد باید شرایط لباس نمازگزار را داشته باشد .

* طهارت از حدث

طواف كننده باید باوضو باشد و غسلی برعهده او نباشد ، و چنانچه نتواند وضو بگیرد یا غسل كند باید تیمم كند . و طواف عمره بدون طهارت صحیح نیست ، خانم هایی كه در ایام عادت ماهیانه به سر می برند باید صبر كنند و پس از


152


پاك شدن ، غسل بجای آورند و طواف كنند .

* پوشش بدن

طواف كننده باید در حال طواف به مقداری كه در نماز لازم است بدن خود را بپوشاند .

* ختنه

پسرها و مردها باید ختنه شده باشند و بدون آن طواف صحیح نیست .

* نیّت

طواف و سایر اعمال عمره ، از عبادات است و باید با نیت باشد ؛ یعنی گشتن به دور كعبه باید به قصد طواف و برای اطاعت دستور خداوند باشد .

2 ـ واجبات طواف

* شروع از حجرالأسود :

طواف باید از گوشه ای از كعبه كه حجرالاسود در آن قرار دارد آغاز شود ؛ همان گوشه ای كه نزدیك درِ كعبه است .

حجرالاسود ، سنگ مقدسی است كه با ارتفاع حدود 5/1 متر از زمین در یكی از گوشه های كعبه كار گذاشته شده است و اكنون با یك قاب نقره ای محافظت می شود . به هریك از گوشه های كعبه ، ركن و مجموع آنها را اركان كعبه می نامند كه به ترتیب براساس دور طواف ، چنین نامگذاری شده اند : ركن حجرالأسود ، ركن عراقی ، ركن شامی ، ركن یمانی .

* ختم كردن به حجرالأسود

نقطه آغاز و پایان طواف حجرالأسود است ، یعنی هفت دور طواف مقابل حجرالأسود به پایان می رسد و طواف ، كمتر یا بیشتر از این مقدار صحیح نیست ، امّا دقت در این امر لازم نیست و همین مقدار كه عرفاً بگویند روبه روی


153


حجرالأسود است كافی است . و ایستادن مقابل حَجر در آغاز طواف و در پایان
آن و در پایان هر شوط از طواف لازم نیست ، ولی مستحب است با دست خود به سمت حَجر اشاره كند و دست خود را ببوسد .

* هفت دور طواف كردن

طواف كعبه هفت دور است نه كمتر نه زیادتر و به هر دور آن « شوط » گفته می شود .

* كعبه را در طرف چپ خود قرار دادن

طواف كننده باید همان گونه كه همه مسلمانان طواف می كنند به دور كعبه بگردد ، یعنی عقب عقب نرود ، برخلاف مسیر طواف كنندگان نچرخد ، و در حال طواف رو به كعبه نباشد ، ولی نگاه به سمت راست یا چپ ، حتی پشت سر اگر بدن را نگرداند اشكال ندارد .

* محدوده طواف

به فتوای اكثر مراجع تقلید ، طواف كعبه در مسجدالحرام تا جایی كه مردم طواف می كنند و عرفاً بگویند دور كعبه می گردد صحیح است ، ولی به نظر برخی دیگر از مراجع تقلید ، طواف باید در محدوده فاصله بین كعبه و مقام ابراهیم كه حدود 13 متر است باشد . ولی برای مقلدین این مراجع نیز اگر طواف در آن محدوده مشكل باشد یا ممكن نباشد ، و نتوانند صبر كنند تا در وقت خلوت طواف كنند ، در فاصله دورتر نیز اشكال ندارد .

* بیرون حجر اسماعیل طواف كردن

طواف كننده باید به دور حجر اسماعیل هم بگردد ، یعنی در حال طواف داخلِ حجر نرود . حجر اسماعیل ، فضایی است بین كعبه و دیوار نیم دایره به عرض حدود 10 متر كه از ركن عراقی ( شمالی ) تا ركن شامی ( غربی ) كعبه امتداد دارد ، همان ضلعی كه ناودان كعبه قرار دارد .


154


جلسه پنجم :

طواف عمره تمتّع ( 2 )

به جز شرایط و واجباتی كه برای طواف گفته شد ، آدابی نیز دارد كه برخی مستحب و برخی مكروه است كه مراعات آنها نیز در طواف بر ثواب آن می افزاید .

1 ـ مستحبات طواف :

* تلاوت قرآن

* ذكر گفتن

* خواندن دعاهای واردشده

* به آرامی و آرامش طواف كردن

* استلام حجر

مناسب است زائران در حال طواف ، به ذكر ، دعا و تلاوت قرآن مشغول باشند تا هم از ثواب آن بهره مند باشند و هم از حواس پرتی و شك در تعداد دورهای طواف جلوگیری شود و نیز از عجله و تند رفتن در حال طواف بپرهیزند


155


كه گاهی مزاحمت برای دیگران است .

دست زدن و بوسیدن حجرالأسود مستحب است ، ولی به جهت ازدحام زیاد و اختلاط زن و مرد در كنار حَجر ، از این كار در حال طواف بپرهیزند و تنها به اشاره كردن با دست به طرف آن و بوسیدن دست اكتفا كنند .

در حال خواندن ذكر و دعا و قرآن نیز صدا را بلند نكنند و از دعا خواندن و صلوات فرستادن دسته جمعی بپرهیزند تا مزاحمتی برای طواف كنندگان نباشد .

2 ـ مكروهات طواف :

* خندیدن

* سخن گفتن

* شعر خواندن

* خوردن و آشامیدن

* دست كشیدن به دیوار حِجر اسماعیل ( علیه السلام )

هرچند در بسیاری از امور ، طواف مانند نماز است ، ولی از جهاتی نیز تفاوت دارد ؛ مثلاً خندیدن و سخن گفتن و خوردن و آشامیدن نماز را باطل می كند ، ولی طواف را باطل نمی كند ، امّا مكروه است و بهتر است از آنها پرهیز شود . دست كشیدن به دیوار حجرِاسماعیل ( علیه السلام ) به فتوای برخی از فقها جایز نیست ، ولی بسیاری از آنان نیز مكروه می دانند .

3 ـ مراقبت هایی كه در طواف باید صورت گیرد :

* هنگام شروع طواف از مقابل حجرالاسود وارد جمعیت طواف كنندگان نشوید كه اذیت می شوید و مزاحمت برای طواف كنندگان نیز هست ، بلكه مقداری جلوتر جایی كه خلوت است وارد جمعیت شوید و بدون نیت طواف به راه خود ادامه دهید تا مقابل حجرالاسود برسید و از آن جا به نیت طواف بروید ،


156


حتی می توانید از مقداری پیش از طواف نیت كنید كه از مقابل حجرالأسود ، طواف باشد كه در این صورت هرچند مقابل حجر متوجه نباشید اشكال ندارد .

* هنگام اتمام طواف برای بیرون رفتن از صف طواف كنندگان از مقابل حجرالاسود بیرون نروید كه موجب زحمت خود و مزاحمت و اذیت دیگران است ، بلكه بدون نیت طواف همراه جمعیت راه بروید تا جایی كه به راحتی از صف خارج شوید .

* در اثناء طواف ، به سراغ بوسیدن كعبه ، پرده كعبه ، حجرالاسود و . . . نروید تا اشكالی در طواف شما پیش نیاید .

* هنگام طواف عجله نكنید و از هل دادن و تنه زدن به دیگران بپرهیزید و چنانچه با آرامش طواف كنید ، راحت و بهتر می توانید ادامه دهید .

* اگر جمعیت شما را هُل داد و تندتر رفتید اشكال ندارد ، حتی اگر به قدری زیاد بود كه شك كردید بی اختیار شدید یا نه باز هم اشكال ندارد .

* دور جمعیت حلقه نكشید ، كه مزاحمت برای سایر طواف كنندگان است .

* افراد مُسن و ناتوان و بانوان معذور در وقت مناسب دیگری برای طواف بروند تا به راحتی بتوانند بهوظیفه خود عمل كنند .


157


جلسه ششم :

نماز طواف

پس از طواف باید دو ركعت نماز به نیت نماز طواف بخوانند .

1 ـ كیفیت نماز طواف

نماز طواف مانند نماز صبح است ، ولی اذان و اقامه ندارد و بر مردان واجب نیست حمد و سوره آن را بلند بخوانند .

2 ـ مكان نماز طواف

نماز طواف را باید در مسجدالحرام ، پشت مقام ابراهیم ( علیه السلام ) بخوانند به طوری كه مقام ابراهیم بین نمازگزار و كعبه واقع شود و چنانچه مسجدالحرام خلوت باشد و مزاحمتی برای دیگران نباشد ، هرچه نزدیك تر بایستند بهتر است و به نظر برخی از فقهاء چنان چه دو طرف مقام ( نزدیك آن ) بخوانند اشكال ندارد .

مقام ابراهیم ؛ سنگی است كه حضرت ابراهیم ( علیه السلام ) هنگام ساختن كعبه زیر پای خود می گذاشت و اثر پای آن حضرت به معجزه الهی بر سنگ مانده است و


158


اكنون در مسجدالحرام به فاصله 13 متر با كعبه در یك محفظه بلورین و ضریح كوچك نگهداری می شود .

3 ـ زمان نماز طواف

نماز طواف باید پس از طواف و پیش از سعی خوانده شود و با طواف نباید زیاد فاصله داشته باشد ، یعنی پس از تمام شدن طواف باید نماز را بخواند به طوری كه بگوید بعد از طواف نماز طواف را خواند .

4 ـ شك در نماز طواف

شك در نماز طواف حكم شك در نماز واجب دوركعتی ، مثل نماز صبح را دارد ؛ بنابراین :

الف ) اگر در تعداد ركعت های نماز طواف شك كند ، نماز باطل است ؛

ب ) اگر در اجزای نماز ، مثل سجده یا تشهد شك كند ، دو فرض دارد :

1 ـ اگر در انجام دادن آن جزء شك كند ، چنان چه وارد جزء بعدی نشده ( از محل آن نگذشته ) آن جزء را به جا می آورد ، مثلاً در ركعت دوم پیش از تشهد شك كند یك سجده به جا آورده یا دو سجده كه در این صورت یك سجده دیگر به جا می آورد و چنان چه از محل آن گذشته باشد ، به شك خود اعتناء نمی كند و نماز صحیح است .

2 ـ اگر در صحّت آن جزء شك كند ، یعنی نمی داند آن چه به جای آورده صحیح بوده یا نه ، به شك خود اعتناء نمی كند و نماز صحیح است .

ج ) اگر بعد از تمام شدن نماز طواف ، برایش شكی پیش آید ، هرچه باشد اعتناء نمی شود و نماز خوانده شده كفایت می كند .


159


5 ـ وظیفه كسانی كه نمازشان صحیح نیست

نماز طواف جزء نمازهای واجب است و مانند سایر نمازها باید به طور صحیح خوانده شود و چون جزء مجموعه اعمالی است كه اگر صحیح نباشد ممكن است ، پی آمدهایی داشته باشد ، مثلاً در احرام باقی بماند ، دارای اهمیت ویژه ای است ، لذا بر تمام افراد لازم است كه برای تصحیح نماز خود اقدام كنند و چنانچه كسی تلاش كرد و تا وقت اعمال نتوانست تصحیح كند ، باید خودش نماز طواف را بجا آورد .

6 ـ مستحبات نماز طواف

* خواندن سوره توحید پس از حمد در ركعت اول

* خواندن سوره كافرون پس از حمد در ركعت دوم

* بجا آوردن حمد و ثنای الهی و صلوات بر محمّد و آل محمد پس از نماز

* طلب قبولی نماز از خداوند

* خواندن دعاهای واردشده پس از نماز

یادآوری می شود چون نماز باید به طور صحیح خوانده شود ، چنانچه سوره كافرون را نمی تواند صحیح بخواند باید هر سوره ای كه بلد هست بخواند .


160


جلسه هفتم :

سعی صفا و مروه

یكی دیگر از اعمال عمره تمتّع ، سعی بین صفا و مروه است ؛ یعنی هفت مرتبه پیمودن فاصله بین صفا و مروه .

صفا و مروه دو كوه كوچك بوده نزدیك مسجدالحرام كه امروزه فاصله بین آن دو را به صورت راهروی سرپوشیده ساخته اند .

1 ـ زمان سعی

سعی باید پس از نماز طواف و پیش از تقصیر انجام شود و فاصله انداختن بین نماز طواف و سعی اشكال ندارد ، ولی نباید سعی را برای فردا بگذارد .

2 ـ مستحبات بین طواف و سعی

* قدری از آب زمزم بیاشامد و بر سر و صورت خود بریزد و بگوید :

« اللهم اجعله عِلماً نافعاً ورزقاً واسعاً وشفاءً من كل داء وسُقم »

* با آرامی دل و جان بالای صفا رفته و رو به خانه كعبه كرده و حمد و


161


ثنای الهی را به جا آورد و نعمت های الهی را به خاطر بیاورد و این اذكار را
بگوید :

الله اكبر ( هفت مرتبه )

الحمد لله ( هفت مرتبه )

لا إله إلاّ الله ( هفت مرتبه )

* سپس دعاهای دیگری را كه وارد شده بخواند .

3 ـ واجبات سعی

* سعی باید از صفا آغاز و به مروه ختم شود

یادآوری می شود ، چون قسمتی از صفا و مروه را برداشته اند ، بخشی از راه شیب دار و محوطه مسطح نیز جزء كوه حساب می شود ، لذا همین كه از بالای قسمت شیب دار ، سعی را آغاز كنند صحیح است و رفتن بالای صخره ها لازم نیست و بر مروه نیز پس از بالا رفتن از قسمت شیب دار و رسیدن به قسمت مُسطح كافی است .

* هفت شوط بودن

سعی نیز مانند طواف هفت شوط است و پیمودن فاصله صفا تا مروه یك مرتبه و برگشتن از مروه به صفا مرتبه دوم به حساب می آید ؛ بنابراین هفت شوط سعی بر مروه ختم می شود .

* روبه مروه و رو به صفا حركت كردن

در حال سعی ، وقتی كه از صفا به مروه می رود باید رو به مروه باشد و نیز وقتی به طرف صفا برمی گردد باید رو به صفا باشد و عقب عقب یا كج كج حركت كردن صحیح نیست .


162


4 ـ احكام سعی

* برای سعی طهارت شرط نیست ، بنابراین سعی بدون وضو و با بدن و لباس نجس نیز صحیح است .

* نشستن و استراحت كردن و رفع خستگی بر صفا و مروه و در بین آنها جایز نیست و اگر در بین سعی باشد ، باید از همان جا كه سعی را قطع كرده است ادامه دهد .

* سعی در طبقه دوم چون بالاتر از دو كوه است اشكال دارد .

5 ـ مستحبات سعی

* پیاده به جا آورد نه سواره ، هرچند سواره هم ـ حتی برای توانمند ـ صحیح است .

* دعاها و اذكاری كه وارد شده است را بخواند كه از جمله آنهاست :

الله اكبر ( 100 مرتبه )

لا اله إلاّ الله ( 100 مرتبه )

الحمد لله ( 100 مرتبه )

سبحان الله ( 100مرتبه )

* برای مردان مستحب است ، فاصله ای كه با خط و چراغ سبزرنگ مشخص شده است هَروَله كند ، یعنی كمی تندتر بروند و در وقت برگشتن نیز به همان ترتیب برگردند ، ولی برای زنها هروله كردن مستحب نیست .


163


جلسه هشتم :

تقصیر ـ از تقصیر تا احرام حج

آخرین عمل از اعمال عمره تمتّع تقصیر است ، یعنی چیدن مقداری از ناخن و موی سر یا صورت .

1 ـ زمان تقصیر

تقصیر باید پس از سعی باشد ، هرچند لازم نیست فوراً تقصیر كند ، ولی تا وقتی كه تقصیر نكرده است ، هیچ كدام از محرمات احرام بر او حلال نمی شود .

2 ـ مكان تقصیر

تقصیر ، مكان معینی ندارد ، گرچه اكنون متعارف است كه بعد از سعی بر مروه تقصیر می كنند .

یادآوری می شود كه به تازگی در كنار مروه محوطه ای مسقف اضافه كرده اند برای افرادی كه سعیشان به پایان می رسد و برای تقصیر توقف می كنند ، تا محل دور زدن مردم بر مروه شلوغ نباشد .


164


3 ـ احكام تقصیر

* با تقصیر ، اعمال عمره تمتّع به پایان می رسد و كارهایی كه به سبب احرام حرام شده بود حلال می شود .

* تقصیر نیز جزء اعمال عمره و از عبادات است و باید به قصد قربت و به نیت یكی از اعمال عمره انجام داده شود .

* كسی كه خودش تقصیر نكرده ، نباید موی شخص دیگری را بچیند ، چون هنوز محرم است و در حال احرام زدودن مو ، حتی از بدن دیگران نیز حرام است ، لذا افرادی كه خودشان تقصیر نكرده اند نمی توانند برای دیگران تقصیر كنند ، ولی چیدن ناخنِ شخص دیگر اشكال ندارد .

* لازم نیست انسان خودش مو یا ناخن را بچیند ، پس دیگران هم می توانند برایش تقصیر كنند ، ولی خودش باید نیت كند .

* چون معمولاً محل توقف مردم برای تقصیر شلوغ است ، بانوان مواظب باشند برای تقصیر ، موهای سرشان را مرد نامحرم نبیند .

4 ـ از تقصیر عمره تمتّع تا احرام حج

در فاصله بین تقصیر عمره تمتّع تا احرام حج برخی كارها بر حاجیان حرام است كه باید از آنها بپرهیزند و بسیاری كارها مستحب است كه می توانند آنها را انجام دهند .

* محرمات :

ـ به جای آوردن عمره مفرده

ـ تراشیدن سر

ـ بیرون رفتن از شهر مكه ، به فتوای عده ای از مراجع تقلید ، هرچند عده ای


165


دیگر بیرون رفتن را به شرط آن كه مطمئن است برای اعمال حج می تواند بازگردد جایز می دانند .

ـ كندن و بریدن درخت و گیاه حرم

ـ شكار ، حتی كشتن ملخ و امثال آن .

یادآوری : كندن و بریدن درخت و گیاه و نیز شكار از محرّمات مخصوص حرم است و بر كسانی كه عمره تمتع بجای نیاورده باشند نیز حرام است و اختصاص به این زمان ـ فاصله تقصیر تا احرام حج نیز ندارد .

* مستحبات :

ـ تلاوت قرآن و چنانچه بتوانند یك دور كامل قرآن را در مكه بخوانند ، ثواب بسیار زیادی دارد .

ـ طواف مستحب

ـ نماز در مسجدالحرام و سایر مساجد معتبر مكه .

در برخی روایات آمده است كه ثواب یك ركعت نماز در مسجدالحرام معادل صدهزار ركعت نماز در جای دیگر است و چه به جا و مناسب است زائران محترم از این فرصت به خوبی استفاده كنند و چنانچه نماز واجب از آنها قضا شده است ، آنها را در مسجدالحرام در مكه یا مسجدالنبی در مدینه منوره بجای آورند تا افزون بر بجای آوردن وظیفه شرعی خود از پاداش بسیار زیاد آن هم بهره مند شوند .

ـ زیارت قبور اولیاء مدفون در قبرستان ابوطالب .


166


جلسه نهم :

احرام حج تمتع

اعمال حج نیز مانند عمره با احرام آغاز می شود . حجاج پس از اتمام اعمال عمره تمتّع و فرارسیدن وقت احرام حج ، برای رفتن به عرفات و مشعر و منی و بجای آوردن مناسك حج آماده می شوند .

1 ـ واجبات احرام

احرام حج با عمره جز در نیت تفاوتی ندارد بنابراین واجبات احرام حج نیز عبارت است از :

* پوشیدن لباس احرام

* نیت

* لبّیك

پس مردان باید همان دو تكه لباس احرام را با شرایطی كه در اعمال عمره گفته شد بپوشند ، ولی لازم نیست حتماً همان لباس احرام عمره باشد ، بلكه عوض كردن آن نیز اشكال ندارد و بانوان نیز لباسی كه پاك و مباح باشد و شرایط


167


لباس نمازگزار را داشته باشد و حریر نیز نباشد می پوشند .

پوشیدن لباس احرام و گفتن لبیك باید به نیت یكی از اعمال حج ؛ یعنی احرام و به قصد طاعت الهی باشد ، و تفاوت آن با عمره در این است كه در آن جا به قصد عمره تمتّع محرم می شدند و این جا به قصد حج تمتّع .

كسانی كه حج واجب خود را بجا آورده اند ، به قصد استحباب و كسانی كه از طرف دیگران آمده اند به قصد نیابت از او محرم می شوند .

یادآوری : اعمال عمره و حج به هر نیتی شروع شود ، یعنی به هر نیتی محرم شود باید به همان نیت به پایان ببرد .

2 ـ زمان احرام

احرام حج باید در ماه های حج باشد ؛ یعنی شوال ، ذی القعدة و ذی الحجّة ، ولی در حج تمتّع باید پس از اتمام اعمال عمره تمتّع باشد و نیز از نظر پایان وقت باید زمانی محرم شود كه پیش از ظهر روز نهم ذی الحجة به صحرای عرفات برسد تا وقوف در عرفات را كه از ظهر روز عرفه است آغاز كند .

3 ـ مكان احرام

مكان احرام حج ، شهر مكه است و به فتوای بسیاری از مراجع تقلید احرام در قسمت های جدید و توسعه یافته شهر مكه نیز صحیح است ، هرچند برخی نیز احتیاط لازم می دانند كه در مكه قدیم كه حوالی مسجدالحرام است محرم شوند .


168


4 ـ مستحبات احرام

* پاكیزه كردن بدن و چیدن ناخن و شارب .

* غسل احرام .

* محرم شدن پس از نماز ظهر و اگر امكان نداشت ، پس از نماز واجب دیگر و اگر آن هم ممكن نیست ، پس از شش یا دو ركعت نماز مستحب .

* خواندن سوره توحید پس از حمد در ركعت اول و سوره كافرون در ركعت دوم در نماز پیش از احرام .

* حمد و ثنای الهی و صلوات بر پیامبر ، پس از نماز .

* خواندن دعاهایی كه وارد شده است .

* تكرار تلبیه در موارد ذیل :

ـ وقت برخاستن از خواب

ـ بعد از هر نماز واجب و مستحب

ـ وقت رسیدن به شخص سواره

ـ هنگام بالا رفتن از تل ( تپه ) یا سرازیر شدن از آن

ـ وقت سوار یا پیاده شدن

ـ آخر شب

ـ وقت سحر

ـ تكرار لبیك ها تا ظهر روز عرفه است ، اما وقتی كه ظهر فرا رسید باید تلبیه را قطع كنند .

* و نیز مستحب است در صورت امكان در مسجدالحرام و اگر ممكن بود در حجر اسماعیل یا نزد مقام ابراهیم محرم شوند .


169


5 ـ محرمات احرام

محرمات احرام حج ، همان محرمات احرام عمره است كه تفصیل آن خواهد آمد ، ولی باید توجه داشت كه حركت از مكه به عرفات چنانچه در روز باشد ، مردان محرم نباید ماشین سقف دار سوار شوند .

http://hajj.ir/hadjwebui/library/wfviewbookpage.aspx?bookid=983&pagenumber=70

 

نظرات() 
randeeAoki.jimdo.com
چهارشنبه 3 خرداد 1396 01:40 ب.ظ
great post, very informative. I wonder why
the opposite experts of this sector do not notice this.

You must proceed your writing. I am sure, you have a great readers' base already!
Elvira
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 02:33 ق.ظ
Thanks for finally writing about >حج - مناسك عمره و حج <Loved it!
manicure
یکشنبه 17 اردیبهشت 1396 07:28 ب.ظ
Great article! That is the type of info that
should be shared across the web. Shame on the seek engines
for now not positioning this submit upper! Come on over and
consult with my web site . Thanks =)
BHW
جمعه 25 فروردین 1396 05:12 ب.ظ
That is a great tip particularly to those new to the blogosphere.
Short but very precise info… Thanks for sharing this one.
A must read post!
BHW
دوشنبه 21 فروردین 1396 05:22 ب.ظ
Hello! I just wanted to ask if you ever have any trouble with hackers?
My last blog (wordpress) was hacked and I ended up losing many months of hard
work due to no data backup. Do you have any solutions to protect against hackers?
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :